ACT in gewone taal voor als je vast zit met een vol hoofd, angsten of negatieve gevoelens en wat nog meer jouw dromen en ambities in de weg zit.
| Misschien heb je de term ACT al eens gehoord en denk je: ‘wat is het nou precies’ of ‘Ik heb geen zin om therapie te volgen en terug te gaan naar mijn jeugd en zware gesprekken te voeren’. Goed nieuws! ACT is vooral een praktische manier om anders om te gaan met stress, piekeren, angst, perfectionisme en dat knagende gevoel dat je achter de feiten aan blijft hollen. Niet door je hoofd het zwijgen op te leggen, wel door ruimte te maken voor wat er is, zodat jij weer keuzes maakt die passen bij wat belangrijk is. Op je werk en thuis. |
Herken je dit?
- Je staat op en je hoofd begint al te rennen. Er moet van alles. Je werk vraagt aandacht. Thuis vraagt aandacht. Je telefoon doet gezellig mee. Ondertussen probeer je het goed te doen voor iedereen, behalve soms voor jezelf.
- Dat gaat over prestatiedruk, vergelijken, keuzestress en altijd online staan. of over werk, kinderen, relatie, mantelzorg, volle agenda’s en een werk-privébalans die meer voelt als jongleren op een eenwieler.
- De context is voor iedereen anders. Het gaat erom waar jij last van hebt in het dagelijks leven. De ‘ja-maar-fabriek’ draait overuren terwijl je eigenlijk……(vul maar in!).
ACT in gewone taal
ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy. Klinkt zwaar, want therapie. De kern is juist helder, ACT helpt je om lastige gedachten en gevoelens niet langer de baas te laten spelen over jouw dag.
Acceptance gaat over ruimte maken voor wat je toch al voelt. Niet omdat je pijn, spanning of onzekerheid leuk moet vinden. Wel omdat het gevecht ertegen je vaak nóg meer energie kost. Commitment gaat over kiezen voor gedrag dat past bij jouw waarden. Dus doen wat ertoe doet, ook als je hoofd ondertussen commentaar levert vanaf de tribune.
ACT draait dus niet om positief denken. Ook niet om jezelf repareren. ACT leert je handiger omgaan met wat er in jou gebeurt, zodat je weer beweegt in de richting die jij belangrijk vindt. Dat heet psychologische flexibiliteit.
Waarom ACT werkt
Veel mensen wachten op een beter moment. Als ik meer rust heb. Als ik minder twijfel voel. Als ik niet meer zo moe ben. Als mijn hoofd eindelijk ophoudt met doemscenario’s produceren. Als de kinderen…
ACT draait het om. Je hoeft niet eerst van je stress af. Je hoeft niet eerst helemaal zeker te zijn. Je hoeft niet eerst een nieuw mens te worden. Je leert juist om in beweging te komen met alles wat je denkt en voelt. Dat geeft lucht. En richting.
De hexaflex en Hoofd, Lijf en Hart
Gijs Jansen maakte het ACT model lekker praktisch. Geen technisch verhaal waar je spontaan van gaat googelen op woorden die je eigenlijk niet wilde weten. Het model dat alle zes vaardigheden binnen ACT weergeeft heet Hexaflex en is ontwikkeld door Steven Hayes. Kijk hier naar de ontroerende en rake TEDtalk van Steven waarin hij uitlegt wat er allemaal in je hoofd gebeurt en zijn eigen ervaringen met totale paniek om te spreken voor groepen, jawel. Gijs Jansen heeft ‘creatieve hulpeloosheid’ als proces aan het model toegevoegd. Wat dat inhoudt leg ik je graag in een persoonlijk gesprek uit of lees daarover meer in dit blogje.
Je zou deze vaardigheden ook kunnen verdelen in Hoofd, Lijf en Hart.
Je hoofd
Je hoofd wil controleren, oplossen en voorkomen. Handig bij belastingaangifte. Minder handig als het gaat over angst, onzekerheid, schuldgevoel of perfectionisme. Dan komt je hoofd met regels als ik moet dit goed doen, ik mag geen fouten maken, ik moet sterk blijven of ik kan dit pas als ik me zeker voel.
Binnen ACT onderzoek je eerst die strijd. Werkt al dat duwen, sussen, vermijden en piekeren echt. Of houd je het probleem juist in stand. Dat stuk heet creatieve hulpeloosheid. Daarna komt defusie. Je leert afstand nemen van gedachten. Een gedachte is dan niet meer de waarheid, maar een gedachte. Scheelt gedoe. Soms helpt het zelfs om je verstand een koosnaampje te geven. Ja, echt.
Je lijf
Je lijf voelt vaak eerder wat er speelt dan je hoofd wil toegeven. Onrust. Spanning. Vermoeidheid. Hartslag omhoog. Knoop in je buik. ACT nodigt je uit om daar niet meteen voor weg te lopen. Niet omdat je moet leren genieten van ongemak, wel omdat wegrennen meestal duurder is dan voelen.
Daarom werk je in ACT met acceptatie, bereidheid en mindfulness. Je leert aanwezig blijven in het hier en nu. Met je adem, je lichaam en je aandacht. Niet zweverig. Wel nuchter. Je merkt op wat er is, zonder direct in de actiestand of in de paniekstand te schieten.
Je hart
Als er iets meer ruimte ontstaat in hoofd en lijf, komt de belangrijkste vraag op tafel. Wat vind jij eigenlijk belangrijk. Waar wil jij voor staan in je werk, je relaties en je leven. Wat voor mens wil je zijn, ook op lastige dagen. Durf hardop te dromen!
Daar gaat ACT over bij waarden, het zelf en toegewijd handelen. Je kijkt met meer mildheid naar jezelf. Je onderzoekt wat er echt toe doet. En daarna zet je stappen. Geen perfecte stappen. Wel echte. Dus niet blijven wachten tot alle seinen op groen staan, maar bewegen in de richting van wat klopt.
Voor wie is ACT?
Als jouw gedachten, gevoelens of andere negatieve zaken jouw dagelijks leven belemmeren. Kortom, als je er last van hebt. Heb je er geen last van, en ben je een echte coping-ninja, gefeliciteerd, lees dan niet verder.
ACT past goed bij mensen die veel in hun hoofd zitten en merken dat dat hoofd soms vooral heel hard werkt tegen ze. Mensen die piekeren, uitstellen, overcompenseren, twijfelen, alles willen controleren of voortdurend over hun eigen grenzen gaan.
ACT past ook goed als je vastloopt in je werk privébalans, als je dreigt uit te vallen, als je last hebt van perfectionisme of als je voelt dat je vooral nog functioneert en veel minder leeft. Je hoeft daarvoor niet totaal om te vallen. Vroeg ingrijpen is vaak slimmer dan wachten tot je systeem een rode kaart trekt.
Wat lever ACT je op?
Niet een magisch klachtenvrij leven. Wel meer grip op je gedrag. Meer rust in hoe je met jezelf omgaat. Meer ruimte om keuzes te maken die goed zijn voor jou. En vaak ook meer lef om gesprekken te voeren, grenzen aan te geven, hulp te vragen of juist iets los te laten.
Je leert dus niet hoe je nooit meer stress voelt. Je leert hoe je stress voelt zonder dat die direct jouw agenda, relaties en energie overneemt. Dat maakt ACT zo sterk. Het is bruikbaar op maandagochtend, in een lastig gesprek, tijdens een drukke week en op de momenten waarop je oude patronen weer gezellig op de stoep staan.
Hoe ziet een ACT traject eruit bij Rebelski?
Ik zet ACT praktisch in. Geen ingewikkeld jargon. Geen ellenlange trajecten zonder richting. Wel heldere gesprekken, concrete oefeningen en steeds de vraag wat jij in jouw dagelijks leven anders te doen hebt.
We zullen minimaal zes sessies nodig hebben om stap voor stap de zes vaardigheden uit ACT te bespreken. Dus aandacht voor strijd en controle, anders leren kijken naar gedachten, ruimte maken voor gevoelens, contact maken met het hier en nu, onderzoeken van waarden en daarna toegewijd handelen. Tussen de sessies ga je ook echt aan de slag. Je komt tanken en daarna ga je rijden.
Via de ACT-Guide app stuur ik je tussendoor (lees)opdrachten, tips, video’s en oefeningen om de vaardigheden onder de knie te krijgen.
Als werk een grote rol in jouw vastlopen speelt, vraag dan jouw werkgever om (deels) te investeren in een traject. Dat maakt het voor veel mensen ineens een stuk makkelijker om hulp niet uit te stellen.
Tot slot
Wat is ACT dus: een praktische methode die je helpt om anders om te gaan met wat er in jou gebeurt, zodat je weer doet wat belangrijk is. Niet later. Nu. Met alles wat je denkt en voelt erbij.
Dat maakt ACT interessant voor vastlopers. Voor mensen die veel ballen in de lucht houden. Voor mensen die minder geleefd willen worden door hun hoofd. En voor iedereen die weer wat meer plezier, richting en lucht wil ervaren. Op het werk en daarbuiten.
| Loop je hierop vast? Bespreek dan met je werkgever of een ACT traject past, of stuur me een bericht. Dan kijken we samen wat werkt. |